தமிழர்களின் ஆன்மிகம், கலை, பண்பாடு, கட்டடக்கலை மற்றும் சிற்பக்கலையின் மகத்துவத்தை நூற்றாண்டுகளைக் கடந்து உலகிற்கு எடுத்துரைத்து நிற்கும் வரலாற்றுச் சின்னம் மதுரை அருள்மிகு மீனாட்சி சுந்தரேசுவரர் திருக்கோயில்.
மதுரையின் இதயப்பகுதியில் அமைந்துள்ள இத்திருக்கோயிலின் வரலாற்றுப் பின்னணி சுமார் 2,000 ஆண்டுகள் பழமையானதாகக் கருதப்படுகிறது. தல புராணத்தின்படி, இப்பகுதி ஒரு காலத்தில் கடம்ப மரங்கள் நிறைந்த ‘கடம்பவனம்’ என அழைக்கப்பட்டது. அங்கு சுயம்பு சிவலிங்கம் கண்டறியப்பட்டதைத் தொடர்ந்து, பாண்டிய மன்னன் குலசேகரன் ஆலயம் அமைத்து, அதனைச் சுற்றி மதுரை நகரை உருவாக்கியதாகக் கூறப்படுகிறது.
மீனாட்சி அம்மன் பார்வதி தேவியின் வடிவமாகவும், சுந்தரேசுவரர் சிவபெருமானின் வடிவமாகவும் இங்கு அருள்பாலிக்கின்றனர். மீனாட்சி அம்மனுக்கும் சுந்தரேசுவரருக்கும் நடைபெறும் திருக்கல்யாணம் மதுரையின் புகழ்பெற்ற சித்திரைத் திருவிழாவின் முக்கிய நிகழ்வுகளில் ஒன்றாகத் திகழ்கிறது.
பல நூற்றாண்டுகளாக அரசியல் மாற்றங்கள், படையெடுப்புகள் மற்றும் காலத்தின் சவால்களை எதிர்கொண்ட இந்தத் திருக்கோயில் பல்வேறு காலகட்டங்களில் புனரமைக்கப்பட்டு விரிவுபடுத்தப்பட்டது. குறிப்பாக விஜயநகரப் பேரரசு மற்றும் மதுரை நாயக்கர் ஆட்சிக் காலங்களில் கோயில் பெரும் வளர்ச்சியைப் பெற்றது. 16 மற்றும் 17ஆம் நூற்றாண்டுகளில் மேற்கொள்ளப்பட்ட கட்டுமானப் பணிகளே இன்று நாம் காணும் பிரம்மாண்டமான கோயில் வளாகத்தின் வடிவமைப்பில் முக்கியப் பங்கு வகித்தன.
வானுயர்ந்து நிற்கும் 14 கோபுரங்கள், ஆயிரங்கால் மண்டபத்தின் நுணுக்கமான சிற்பங்கள், பொற்றாமரைக் குளம், மண்டபங்கள் மற்றும் எண்ணற்ற கலை வேலைப்பாடுகள் திராவிடக் கட்டடக்கலையின் சிறப்பை எடுத்துக்காட்டுகின்றன. சுமார் 170 அடி உயரமுள்ள தெற்கு கோபுரம் கோயிலின் மிக உயரமான கோபுரமாகத் திகழ்கிறது.
கோயிலை மையமாகக் கொண்டே மதுரை நகரின் பழமையான அமைப்பும் உருவாகியுள்ளது. சித்திரை வீதி, ஆவணி மூல வீதி, மாசி வீதி உள்ளிட்ட சுற்றுவீதிகள் இன்றும் மதுரையின் வரலாற்றையும் கோயிலுக்கும் நகருக்கும் இடையிலான ஆழமான தொடர்பையும் நினைவூட்டுகின்றன.
வழிபாட்டுத் தலம் என்பதைத் தாண்டி, தமிழர்களின் வரலாறு, ஆன்மிகம், கலைத்திறன் மற்றும் கட்டடக்கலை அறிவின் அடையாளமாக மீனாட்சி சுந்தரேசுவரர் திருக்கோயில் திகழ்கிறது. தலைமுறைகள் மாறினாலும், தமிழர் பண்பாட்டின் பெருமையை உலகிற்கு எடுத்துரைக்கும் உயிருள்ள வரலாற்றுச் சின்னமாக மதுரை மீனாட்சி அம்மன் கோயில் தொடர்ந்து நிலைத்து நிற்கிறது.